آيين نامه معاملات در بورس اوراق بهادار تهران
قسمت اول : مقررات عمومي
ماده1 : تعاريف
الف) منظور از "عرضه" عبارت است از اعلام فروش اوراق بهادار از طرف كارگزار فروشنده
ب) "تقاضا" عبارت است از اعلام آمادگي كارگزار خريدار نسبت به خريد اوراق بهادار
ج) "قيمت" عبارت است از نرخي كه براي هر واحد اوراق بهادار از طرف كارگزاران عنوان مي شود.
د) "قيمت باز" : در مواقعي كه خريدار يا فروشنده تعيين قيمت را به كارگزار واگذار مي نمايد،كارگزار داراي دستور معامله با قيمت باز مي باشد.
ه) "قيمت محدود" : در مواقعي كه خريدار يا فروشنده، حداكثر يا حداقل قيمتي را براي معامله هاي سهام خود تعيين مي نمايد،كارگزار داراي دستور معامله با قيمت محدود است.
و)"قيمت معين": در مواقعي كه خريدار يا فروشنده قيمت ثابتي را براي انجام معامله سهام خود تعيين مي نمايد،كارگزار داراي دستور معامله با قيمت معين است .
ز) "قيمت مقطوع" : عبارت از قيمت ثابتي كه كارگزار براي خريد يا فروش اوراق بهادار تعيين مي نمايد.
ح) منظور از "سازمان" در اين آيين نامه، سازمان كارگزاران بورس اوراق بهادار تهران است.
ماده 2 : معاملات بورس اوراق بهادار تهران، پنج روز در هفته، به استثناي روزهاي تعطيل و پنجشنبه ها، از ساعت 9صبح تا 30/12 ظهر انجام مي شود. در صورت لزوم تغيير ساعات معامله ها، ساعات جديد، پس از تصويب هيات مديره بورس آگهي خواهد شد.
ماده3 : معامله هاي بورس با معامله سهام آغازشده و سپس معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت را در بر مي گيرد.
ماده4 : معامله هاي بورس، به طريقه حراج و يا قيمت مقطوع انجام مي شود و كارگزاران پيشنهاد هاي خريد و فروش خود را با توجه به دستورهاي خريداران و فروشندگان، با ذكر تعداد سهام يا مبلغ اسمي اوراق قرضه و مشاركت و قيمت آنها عنوان خواهند نمود.
ماده 5 : در صورتي كه كارگزاري اوراق بهاداري را براي فروش با قيمت مقطوع عرضه كند، خود وي نمي تواند قيمتي كمتر از قيمت مقطوع براي خريد اعلام نمايد . اوراق بهاداري كه به قيمت مقطوع براي فروش عرضه مي گردد به نخستين كارگزاري كه آمادگي خود را به خريد به قيمت مذبور اعلام نمايد ، فروخته خواهد شد. در صورتي كه قيمت هاي پيشنهاد شده، كمتر از قيمت مقطوع باشد، معامله انجام نخواهد شد. در صورت آمادگي فروشنده به فروش به بالاترين قيمت پيشنهاد شده، كارگزار فروشنده، پس از ابطال پيشنهاد اوليه،پيشنهادجديدي ارائه مي دهد.
ماده 6 : نمايندگان بانك هاي كارگزار و شركت هاي مالي نمي توانند در خريد سهام عرضه شده مربوط به موسسه خود شركت نمايند.
ماده 7 : هيات مديره سازمان مي تواند در مواردي كه قيمت پيشنهادي سهام در هر جلسه، نسبت به قيمت تعيين شده در بورس براي نخستين عرضه يا قيمت مندرج در تابلو، درحدي تغيير نمايد كه تشخيص دهد دلايل موجهي براي اين نوسان وجود ندارد، از انجام معامله جلوگيري نمايد. هيات مديره بورس مي تواند اختيار خود را با تدوين دستور العملي به دبير كل تفويض نمايد.
تبصره: در صورتي كه كارگزار ذي نفع نسبت به تصميم گيري از انجام اين معامله براساس اين ماده معترض باشد، بايد اعتراض خود را كتبا" با ذكر دلايل آن براي رسيدگي و تعيين تكليف به دبير كل سازمان تسليم نمايد. رسيدگي به اين اعتراض در هياتي متشكل از نماينده شوراي بورس در هيات مديره و دو نفر كارگزار بي طرف، به تعيين رئيس هيات مديره بورس ظرف 48 ساعت به عمل مي آيد. نظر و تصميم كتبي ناظر شوراي بورس به اتفاق يكي از كارگزاران قطعي است و بايد اجرا شود.
ماده 8: در صورتي كه چند تن از كارگزاران در آن واحد هر يك تعدادي از سهام يك شركت يا اوراق قرضه يا مشاركت از يك سري را براي فروش به قيمت معين عرضه نمايند و تقاضاي خريد تمام اوراق عرضه شده به قيمتي كمتر از قيمت پيشنهاد شده شود، معامله فقط در مورد اوراق كارگزار يا كارگزاراني كه آمادگي خود را به فروش ارواق عرضه شده به قيمت مورد تقاضا اعلام نمايند قطعيت مي يابد.
ماده 9: در صورتي كه كارگزار فروشنده، اوراقي را براي فروش عرضه نمايد و كارگزار خريدار قيمتي را براي خريد اعلام كند و در صورتي كه كارگزار فروشنده، پيش از پرداختن به معامله هاي ديگر يا اعلام تنفس، صراحتا" اعلام نمايد كه در قيمت پيشنهادي حاضر به فروش اوراق عرضه شده نيست، كارگزار خريدارمتعهد است كه قيمت پيشنهادي خود را حفظ نمايد و اوراق را در صورت موافقت كارگزار فروشنده به فروش به قيمت مزبور،خريداري نمايند. عدول از خريد به قيمت پيشنهادي جايز نيست.
ماده 10: در صورتي كه كارگزاري نسبت به خريد تعدادي از اوراق به نرخ معيني اعلام آمادگي نمايد، معامله در مورد اوراق نخستين كارگزار يا كارگزاراني كه حاضر باشند تمام يا قسمتي از اوراق را به قيمت مزبور به فروش رسانند، قطعيت مي يابد.
ماده 11: در صورتي كه عرضه يا تقاضاي كارگزاران فروشنده يا خريدار در قيمت هاي معين اعلام گردد و در هر مورد خريدار يا فروشنده اي در اين نرخ ها وجود نداشته باشد، عرضه و تقاضاي مزبور پس از پرداختن به معامله ديگر به خودي خود ابطال مي گردد و در صورت تمايل كارگزار، اين عرضه و يا تقاضا دوباره در همان جلسه تكرار مي شود.
ماده12: در مواردي كه كارگزاري نسبت به تضمين فروش يا اداره امور مربوط به فروش مبلغ متنابهي اوراق تعهد نموده و نسبت به بازاريابي براي اين اوراق اقدام نموده باشد،مراتب بايد قبلا به اطلاع دبير كل سازمان برسد تا وي بتواند با توجه به هزينه و زحمتي كه كارگزار ذي ربط در اين زمينه متحمل گرديده است،حق تقدمي براي وي در نظر گيرد. در اين موراد سازمان طي جلسه اي كه با حضور كارگزاران تشكيل خواهد شد ،نسبت به تعيين سهميه براي هر كارگزار اقدام لازم را به عمل آورده و سهميه هر يك از كارگزاران را (كه در هر صورت از ميزان مورد در خواست آنها بيشتر نخواهد بود) به هر يك از آنها ابلاغ مي نمايد و كارگزاران موظفند ميزان فروش تعيين شده را در روزي كه ارواق براي فروش عرضه مي گردد مراعات كنند و براي فروش سهميه خود اقدام نمايند.
ماده13: وجه مربوط به سهام معامله شده در بورس همراه با وكالت نامه فروش سهام و اصل سهام بايد حداكثر تا 72 ساعت از تاريخ معامله بين كارگزاران خريدار و فروشنده رد و بدل گردد. كارگزار فروشنده موظف است تشريفات مربوط به انتقال سهام معامله شده را ظرف هفت روز از تاريخ معامله انجام داده و سهام را تحويل خريدار نمايد. در صورتي كه علل يا توافقي ديگر در مورد تحويل بعد از مهلت هاي تعيين شده وجود داشته باشد،مراتب بايد قبلا" به اطلاع دبير كل سازمان برسد. در هر صورت معامله انجام شده قطعي به شمار مي رود.
ماده 14: وجوه مربوط به معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت بايد حداكثر ظرف 24 ساعت از تاريخ معامله واريز شود. بهره گذشته اوراق تا روز دريافت وجوه به نفع فروشنده محاسبه و اخذ مي گردد. بنابراين در موقع معامله بايد توافق لازم بين كارگزاران خريدار و فروشنده در مورد زمان پرداخت وجوه و تحويل اوراق به عمل آيد تا بهره گذشته محاسبه گردد. در صورتي كه وجوه اوراق قرضه پس از 24 ساعت پرداخت نشود، كارگزار فروشنده مي تواند نسبت به ابطال معامله يا اخذ بهره اي از قرار 12 درصد در سال براي هر روزي كه وجه ديرتر پرداخته شود،اقدام نمايد. در هر صورت كارگزار خريدار نمي تواند معامله انجام شده را ابطال نمايد و در صورت مطالبه خسارت از طرف كارگزار فروشنده موظف به پرداخت آن است.
تبصره : خريدار بايد خسارتهاي تاخير قانوني ناشي از تاخير پرداخت و وصول وجه اوراق را به كارگزار خود بپردازد. تسليم اوراق به خريدار موكول به انجام تعهدات خريدار از جمله پرداخت خسارت تاخير تاديه قانوني است.
ماده15: معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت طبق مندرجات راهنماي معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت در بورس (كه جزء لاينفك اين آيين نامه است) انجام خواهد شد.
ماده16: در صورتي كه كارگزار فروشنده، خود نيز داوطلب خريد اوراق بهاداري باشد كه عرضه مي نمايد و قيمت پيشنهادي وي مساوي قيمت پيشنهاد كارگزاران ديگر باشد حق تقدم همواره با كارگزاران ديگر است. در صورتي كه كارگزار فروشنده در نرخهاي خريد رقابت نموده و كارگزاران ديگر نيز در رقابت شركت كنند حق تقدم در قيمت هاي مساوي همواره با كارگزاران ديگر است و از بين اين كارگزاران نيز نخستين كارگزاري كه اعلام خريد در قيمت مساوي را نموده خريدار شناخته مي شود.
ماده 17: درصورتي كه كارگزاري تعدادي اوراق بهادار براي فروش عرضه نمايد وكارگزاران ديگر خريدار قسمتي از آن باشند كارگزار عرضه كننده مكلف است پس از قطعي شدن معامله اوراق را تفكيك نموده و آن قسمت از اوراق را كه نسبت به آنها تعهد خريد شده است به خريداران انتقال دهد. در صورتي كه كارگزار بخواهد اين گونه اوراق را به طور يكجا به فروش برساند بايد درموقع عرضه اين موضوع را مطرح نمايد.
ماده 18: در مواقعي كه در اعلام خريد كارگزاران يا قطعيت معامله، مورد ترديد باشد راي دبير كل سازمان يا نماينده وي در حال اختلاف قطعي است و بايد از آن پيروي كنند.
ماده19: در موارد زير معامله قطعي شناخته مي شود:
الف) در صورتي كه عرضه اوراق به قيمت مقطوع صورت گيرد، نخستين كارگزاري كه آمادگي خود را براي خريد به قيمت مزبور اعلام نمايد خريدار اوراق عرضه شده خواهند بود. اگر چند كارگزار اعلام خريد خود را همزمان اعلام نمايند اوراق عرضه شده به نسبت تقاضا به كارگزاراني كه هم زمان اعلام خريد نموده اند فروخته مي شود و اگر در تقدم يا تاخير اعلام هريك، اختلاف باشد بايد ازاظهارنظر واعلام دبيركل سازمان يانماينده وي پيروي كنند.
ب) در صورتي كه عرضه به قيمت رقابتي صورت گيرد،كارگزاري را كه عرضه كننده به عنوان خريدار به بالا ترين قيمت مخاطب قرار مي دهد خريدار اوراق شناخته مي شود. اگر مورد ابهامي در اين زمينه پيش آيد راي دبير كل سازمان يا نماينده وي بايد اجرا شود.
ج) اگر دبيركل سازمان يا نماينده وي تشخيص دهدكه كارگزاري صراحتا" با انجام معامله اي موافقت نموده است
معامله مزبور تمام شده به شمار مي رود.
ماده20: كارگزاران فروشنده وظيفه دارند اسناد مربوط به معاملات را پس از انجام آن بي درنگ تكميل و امضا كنند و براي امضا به كارگزار خريدار تسليم نمايند.
ماده21: كارگزاران بايد مادام كه معاملات در جريان است :
الف) محل معامله ها را ترك ننمايند.
ب) از تماس تلفني يا حضوري با مشتريان يا ارباب رجوع ديگر بپرهيزند.
ماده22: كارگزاران نبايد در مواقع انجام معامله با يكديگر در مورد مسائل موبوط به معامله ها مشورت وتبادل نظر كنند يا اينكه درجريان معاملات براي معامله اوراق بهادار با يكديگر قرارهايي بگذارند.كارگزاران بايد درمورد نرخ پيشنهادي ديگران معامله را به انجام رسانند.
قسمت دوم : تربيت اجراي دستور هاي مشتريان
ماده 23: كارگزاران موظفند همواره دستورهاي مشتريان خود را هر چه زودتر اجرا كنند. دستورهاي مشتريان به شرح زير طبقه بندي مي شود و هر يك از آنها بايد به موقع خود (به ترتيبي كه در زير آمده است) عمل گردد:
الف) دستور خريد هاي به قيمت باز، بايد در اولين جلسه اي كه اوراق مورد تقاضا براي فروش عرضه مي گردد به
اجرا در آيد.
ب) دستور خريد با قيمت محدود، نسبت به دستور خريد با نرخ پايين تر از حداقل محدوده مذكور حق تقدم دارد و كارگزار مجري دستور به هيچ وجه اجازه ندارد (مادام كه نرخ معامله ها در محدوده تعيين شده مي باشد) از خريد اوراق بهادار به حساب مشتري خودداري نمايد و تا آنجا كه دستور خريد اين مشتري تامين نگرديده است نبايد مهلت دهد در محدوده قيمت هاي تعيين شده، كارگزاران ديگر اقدام به خريد اوراق نمايند.
ج) درصورتي كه كارگزاري دستورهاي متفاوتي در قيمت هاي باز، محدود و معين داشته باشد موظف است به ترتيب زير دستورهاي خود را به اجرا درآورند:
در هر مورد حق تقدم تقاضاها به ترتيب تاريخ دستور هاي مشتريان تعيين مي شود.
حق تقدم تاريخ دستور مشتريان مادام كه قيمت مورد معامله در محدوده قيمت تعيين شده از طرف مشتري باشد، محفوظ خواهند ماند. در صورتي كه قيمت معامله از قيمت تعيين شده از طرف هر مشتري (كه از نظر تاريخ داراي حق تقدم مي باشد) فراتر رود، سهام به مشتريان بعدي كه در محدوده نرخ مورد معامله قرار گيرند، تعلق مي گيرد. به همين ترتيب با دستورهايي كه با نرخ باز داده شده اند عمل خواهد شد و در هر مورد حق تقدم زماني دستورها با افزايش قيمت ها از بين مي رود و دستورهاي مشتريان ديگري كه قيمت تعيين شده آنها از قيمت مورد معامله بيشتر نشود از حق تقدم اوراق استفاده مي كنند .
در مورد اوراق قرضه و مشاركت، همواره حق تقدم براي خريداران با بازده كمتر و يا قيمت بالا تر و با توجه به تاريخ دستور خريد محفوظ خواهد ماند و كارگزار موظف است اين اوراق را براي مشتري يا مشترياني كه دستور خريد خود را در پايين ترين بازده به وي داده اند خريداري نمايد.
تبصره 1: در صورتي كه دبير كل سازمان يا نماينده وي با توجه با ماده 7 مجبور به جلوگيري از افزايش بي رويه قيمت ها به ميزتان تعيين شده بشوند، قيمت هاي فوق فقط در محدوده تعيين شده قابل اجرا است.
تبصره2 : خريد هاي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران در بورس، مشمول مفاد اين بند نمي باشد و كارگزار ذي ربط موظف به اجراي دستور خريد هاي اين بانك هست.
ماده24: كارگزاران موظف هستند از فرمان هايي كه از طرف سازمان در اختيار آنها قرار داده مي شود براي دستورخريد هاي مشتريان استفاده كنند و آنها را به ترتيب شماره هايي كه براي هر يك تعين شده تكميل نمايند. تقاضاي خريد هايي كه به صورت غير كتبي به كارگزار مي دهند،بايد در همان روز بر روي فرمهاي مذكور درج شود تا نوبت خريدار محفوظ گردد. كارگزاري كه طبق دستور غير كتبي مشتري،اقدام به انجام معامله مي نمايدبه مسئوليت خود موظف به اجرا و انجام معامله است.
ماده 25: كارگزاران موظند تمام دستور فروش ها را مانند دستور خريد ها ذكر شماره و تاريخ تكميل كنند و سهام واوراق قرضه و مشاركت را پس از دريافت در اولين جلسه بورس بي درنگ براي فروش در قيمت هاي تعيين شده از طرف مشتري عرضه نمايند و تا حد امكان بكوشند كه سهام و اوراق قرضه و مشاركت مشتريان را با بالاترين قيمت ممكن به فروش رسانند.
ماده26: كارگزاران موظفند دستورهاي خريد و فروش مشتريان خود را در محدوده مقرر در دستور مشتري به تدريج يا يكجا عمل نمايند. اگر در پايان مهلت، قسمتي از دستور مشتري هنوز عمل نشده باشد، كارگزاران پس از تماس با مشتريان خود بايد يا مهلت مقرر در دستور را تمديد كنند يا دستور مشتري را نسبت به مانده عمل نشده ابطال نمايند.
تبصره: در صورت تمديد مهلت دستورهاي مشتريان پس از انقضاي مدت اوليه،مهلت جديد به عنوان دستور جديد تلقي مي گردد و در نوبت مربوط قرار خواهد گرفت، مگر اينكه مشتري پيش از پايان موعد مقرر اقدام به تمديد مدت دستور خريد نموده باشد كه در اين صورت نوبت قبلي وي (تا تكميل دستور خريد) محفوظ مي ماند.
ماده27: ميزان كارمزد دريافتي كارگزاران از هر طرف معامله، بايد به شرح زير محاسبه گردد. اعطاي هر گونه تخفيف يا دريافت كارمزد بيشتر از ميزان تعيين شده ممنوع است:
1)حداقل كارمزد معاملات 5000 ريال است.
2) حداكثر كارمزد كارگزاران در يك معامله 30 ميليون ريال است.
تبصره: در معاملات سهام، هر يك از طرفين معامله كارمزدي از قرار پنج در هزار مبلغ معامله، به كار گزاري كه معامله را از طرف آنها انجام داده پرداخت خواهد نمود. در معاملات اوراق قرضه هر يك از طرفين معامله كار مزدي از قرار 5/2 در هزار مبلغ معامله به كارگزاري كه معامله را از طرف آنها انجام داده،پرداخت خواهد نمود. در مورد اوراقي كه ممكن است از طرف بانك مركزي جهموري اسلامي ايران براي فروش در اختيار كارگزاران قرار گيرد كارمزد براساس توافقي كه بين بانك مذكور و سازمان به عمل خواهد آمد عينا اعلام خواهد شد. پرداخت كارمزد از طرف كارگزاران به واسطه هاي كه به طور رسمي به نمايندگي از طرف آنها براي خريد و فروش اوراق بهادار فعاليت مي نمايند (در صورت ارائه مدارك قابل قبول و طبق موافقتهاي كه در هر مورد قبلا با دبير خانه سازمان به عمل آمده است) بلا اشكال مي باشد. به منظور انجام پروژه هاي گسترش بورس به ميزان5/0 درصد كه 25/0 درصد خريدار و 25/0 درصد از فروشنده دريافت مي شود. مبلغ افزايش كارمزد توسط كارگزاران ذي ربط وصول و مستقيما" به حساب بانكي خاص به نام سازمان كارگزاران بورس واريز مي شود. منحصرا" طبق نظر شوراي بورس به مصرف طرحها و پروژه هاي توسعه بورس خواهد رسيد. هر گونه دخل و تصرف در موجودي حساب بانكي مذكور توسط سازمان كارگزاران بورس بدون تصويب شوراي بورس ممنوع مي باشد. تاريخ دريافت آن از معاملات اول آذر ماه 1373 مي باشد.
ماده 28: كارگزاران مكلفند مطابق دستور العمل پيوست، دفاتر خود را ثبت كنند و از فرمهايي كه سازمان چاپ مي كند و در اختيار آنها قرار مي دهد استفاده نمايند.كارگزاران مسئول حفظ فرمهايي هستند كه به آنها تخصيص مي دهند و بايد مواظب باشند در دسترس افراد متفرقه قرار نگيرد.
ماده29: كارگزاران(اشخاص حقيقي)مكلفند تمام وجوهي را كه از مشتريان خود براي انجام معامله دريافت مي دارند،در پايان هر روز در حساب جاري مخصوصي كه نزد يكي از بانك ها و تحت عنوان "حساب جاري عمليات كارگزاري "به نام خود باز مي كنند منظور نمايند و افتتاح حساب مزبور را به دبير كل بورس اطلاع دهند. در برگه مخصوصي (كه سازمان براي منظور نمودن وجه تهيه مي كند) بايد ذكر شود كه وجوه مزبور بابت فروش يا خريد چه تعداد سهام يا اوراق قرضه و يا مشاركت متعلق به فروشنده يا خريدار(با ذكر نام و مشخصات فروشنده يا خريدار) مي باشد. همچنين نسخه دوم برگه مزبور بايد به بورس اوراق بهادار تسليم گردد.
تبصره: طبق دستور العمللي كه هيات مديره سازمان تهيه و تصويب مي كند كارگزاران موظف هستند به بانك خود اعلام دارند كه در صورت غيبت ممتد، حجر يا فوت آنان، مانده حساب جاري "عمليات كارگزاري " را حسب دستور هيات مزبور به صاحبان وجوه پرداخت(مسترد) نمايند.
ماده30: ورود به تالار معاملات (به جز كارگزاران و مسئولان سازمان) ممنوع است. اشخاص ديگر فقط با اجازه كتبي سازمان، مجاز به ورود به تالار معاملات مي باشند.
ماده31: كارگزاران و نمايندگان آنها كه در امور مربوط به خريد و فروش سهام فعاليت دارند مي توانند تا ميزان 5 ميليون ريال براي خود و فرزندان صغير خود، سهام به قيمت تابلو خريداري نمايند و فروش سهام توسط افراد نامبرده در هر سال نبايد از 5 ميليون ريال تجاوز كند.
ماده32: كليه افرادي كه در دبير خانه شوراي بورس و هيات پذيرش و دبير خانه سازمان انجام وظيفه مي نمايند مي توانند تا ميزان 5 ميليون ريال براي خود و فرزندان صغير خود، سهام به قيمت تابلو خريداري نمايند و فروش سهام توسط افراد نامبرده در هر حال نبايد از 5 ميليون ريال تجاوز كند.
تبصره: هيات مديره بورس مسئوليت نظارت در موارد مندرج در مواد 31 و 32 را دارد.
ماده33: كارگزاران موظفند تمام مفاد اين آيين نامه را رعايت و اجرا نمايند. هر گونه تخلف در عدم مراعات مفاد موجب شمول و اجراي مواد مربوط به آن در قانون و اساسنامه در مورد كارگزار متخلف خواهد گرديد.
ماده34: اين آيين نامه در اجراي ماده 20 قانون تاسيس بورس اوراق بهادار تهران و در 34 ماده و10 تبصره،در تاريخ 3/12/1355به تصويب شوراي بورس رسيده است و اصلاح و تغيير در مفاد آن،به پيشنهاد هيات مديره سازمان در صلاحيت شوراي بورس مي باشد.
ماده1 : تعاريف
الف) منظور از "عرضه" عبارت است از اعلام فروش اوراق بهادار از طرف كارگزار فروشنده
ب) "تقاضا" عبارت است از اعلام آمادگي كارگزار خريدار نسبت به خريد اوراق بهادار
ج) "قيمت" عبارت است از نرخي كه براي هر واحد اوراق بهادار از طرف كارگزاران عنوان مي شود.
د) "قيمت باز" : در مواقعي كه خريدار يا فروشنده تعيين قيمت را به كارگزار واگذار مي نمايد،كارگزار داراي دستور معامله با قيمت باز مي باشد.
ه) "قيمت محدود" : در مواقعي كه خريدار يا فروشنده، حداكثر يا حداقل قيمتي را براي معامله هاي سهام خود تعيين مي نمايد،كارگزار داراي دستور معامله با قيمت محدود است.
و)"قيمت معين": در مواقعي كه خريدار يا فروشنده قيمت ثابتي را براي انجام معامله سهام خود تعيين مي نمايد،كارگزار داراي دستور معامله با قيمت معين است .
ز) "قيمت مقطوع" : عبارت از قيمت ثابتي كه كارگزار براي خريد يا فروش اوراق بهادار تعيين مي نمايد.
ح) منظور از "سازمان" در اين آيين نامه، سازمان كارگزاران بورس اوراق بهادار تهران است.
ماده 2 : معاملات بورس اوراق بهادار تهران، پنج روز در هفته، به استثناي روزهاي تعطيل و پنجشنبه ها، از ساعت 9صبح تا 30/12 ظهر انجام مي شود. در صورت لزوم تغيير ساعات معامله ها، ساعات جديد، پس از تصويب هيات مديره بورس آگهي خواهد شد.
ماده3 : معامله هاي بورس با معامله سهام آغازشده و سپس معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت را در بر مي گيرد.
ماده4 : معامله هاي بورس، به طريقه حراج و يا قيمت مقطوع انجام مي شود و كارگزاران پيشنهاد هاي خريد و فروش خود را با توجه به دستورهاي خريداران و فروشندگان، با ذكر تعداد سهام يا مبلغ اسمي اوراق قرضه و مشاركت و قيمت آنها عنوان خواهند نمود.
ماده 5 : در صورتي كه كارگزاري اوراق بهاداري را براي فروش با قيمت مقطوع عرضه كند، خود وي نمي تواند قيمتي كمتر از قيمت مقطوع براي خريد اعلام نمايد . اوراق بهاداري كه به قيمت مقطوع براي فروش عرضه مي گردد به نخستين كارگزاري كه آمادگي خود را به خريد به قيمت مذبور اعلام نمايد ، فروخته خواهد شد. در صورتي كه قيمت هاي پيشنهاد شده، كمتر از قيمت مقطوع باشد، معامله انجام نخواهد شد. در صورت آمادگي فروشنده به فروش به بالاترين قيمت پيشنهاد شده، كارگزار فروشنده، پس از ابطال پيشنهاد اوليه،پيشنهادجديدي ارائه مي دهد.
ماده 6 : نمايندگان بانك هاي كارگزار و شركت هاي مالي نمي توانند در خريد سهام عرضه شده مربوط به موسسه خود شركت نمايند.
ماده 7 : هيات مديره سازمان مي تواند در مواردي كه قيمت پيشنهادي سهام در هر جلسه، نسبت به قيمت تعيين شده در بورس براي نخستين عرضه يا قيمت مندرج در تابلو، درحدي تغيير نمايد كه تشخيص دهد دلايل موجهي براي اين نوسان وجود ندارد، از انجام معامله جلوگيري نمايد. هيات مديره بورس مي تواند اختيار خود را با تدوين دستور العملي به دبير كل تفويض نمايد.
تبصره: در صورتي كه كارگزار ذي نفع نسبت به تصميم گيري از انجام اين معامله براساس اين ماده معترض باشد، بايد اعتراض خود را كتبا" با ذكر دلايل آن براي رسيدگي و تعيين تكليف به دبير كل سازمان تسليم نمايد. رسيدگي به اين اعتراض در هياتي متشكل از نماينده شوراي بورس در هيات مديره و دو نفر كارگزار بي طرف، به تعيين رئيس هيات مديره بورس ظرف 48 ساعت به عمل مي آيد. نظر و تصميم كتبي ناظر شوراي بورس به اتفاق يكي از كارگزاران قطعي است و بايد اجرا شود.
ماده 8: در صورتي كه چند تن از كارگزاران در آن واحد هر يك تعدادي از سهام يك شركت يا اوراق قرضه يا مشاركت از يك سري را براي فروش به قيمت معين عرضه نمايند و تقاضاي خريد تمام اوراق عرضه شده به قيمتي كمتر از قيمت پيشنهاد شده شود، معامله فقط در مورد اوراق كارگزار يا كارگزاراني كه آمادگي خود را به فروش ارواق عرضه شده به قيمت مورد تقاضا اعلام نمايند قطعيت مي يابد.
ماده 9: در صورتي كه كارگزار فروشنده، اوراقي را براي فروش عرضه نمايد و كارگزار خريدار قيمتي را براي خريد اعلام كند و در صورتي كه كارگزار فروشنده، پيش از پرداختن به معامله هاي ديگر يا اعلام تنفس، صراحتا" اعلام نمايد كه در قيمت پيشنهادي حاضر به فروش اوراق عرضه شده نيست، كارگزار خريدارمتعهد است كه قيمت پيشنهادي خود را حفظ نمايد و اوراق را در صورت موافقت كارگزار فروشنده به فروش به قيمت مزبور،خريداري نمايند. عدول از خريد به قيمت پيشنهادي جايز نيست.
ماده 10: در صورتي كه كارگزاري نسبت به خريد تعدادي از اوراق به نرخ معيني اعلام آمادگي نمايد، معامله در مورد اوراق نخستين كارگزار يا كارگزاراني كه حاضر باشند تمام يا قسمتي از اوراق را به قيمت مزبور به فروش رسانند، قطعيت مي يابد.
ماده 11: در صورتي كه عرضه يا تقاضاي كارگزاران فروشنده يا خريدار در قيمت هاي معين اعلام گردد و در هر مورد خريدار يا فروشنده اي در اين نرخ ها وجود نداشته باشد، عرضه و تقاضاي مزبور پس از پرداختن به معامله ديگر به خودي خود ابطال مي گردد و در صورت تمايل كارگزار، اين عرضه و يا تقاضا دوباره در همان جلسه تكرار مي شود.
ماده12: در مواردي كه كارگزاري نسبت به تضمين فروش يا اداره امور مربوط به فروش مبلغ متنابهي اوراق تعهد نموده و نسبت به بازاريابي براي اين اوراق اقدام نموده باشد،مراتب بايد قبلا به اطلاع دبير كل سازمان برسد تا وي بتواند با توجه به هزينه و زحمتي كه كارگزار ذي ربط در اين زمينه متحمل گرديده است،حق تقدمي براي وي در نظر گيرد. در اين موراد سازمان طي جلسه اي كه با حضور كارگزاران تشكيل خواهد شد ،نسبت به تعيين سهميه براي هر كارگزار اقدام لازم را به عمل آورده و سهميه هر يك از كارگزاران را (كه در هر صورت از ميزان مورد در خواست آنها بيشتر نخواهد بود) به هر يك از آنها ابلاغ مي نمايد و كارگزاران موظفند ميزان فروش تعيين شده را در روزي كه ارواق براي فروش عرضه مي گردد مراعات كنند و براي فروش سهميه خود اقدام نمايند.
ماده13: وجه مربوط به سهام معامله شده در بورس همراه با وكالت نامه فروش سهام و اصل سهام بايد حداكثر تا 72 ساعت از تاريخ معامله بين كارگزاران خريدار و فروشنده رد و بدل گردد. كارگزار فروشنده موظف است تشريفات مربوط به انتقال سهام معامله شده را ظرف هفت روز از تاريخ معامله انجام داده و سهام را تحويل خريدار نمايد. در صورتي كه علل يا توافقي ديگر در مورد تحويل بعد از مهلت هاي تعيين شده وجود داشته باشد،مراتب بايد قبلا" به اطلاع دبير كل سازمان برسد. در هر صورت معامله انجام شده قطعي به شمار مي رود.
ماده 14: وجوه مربوط به معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت بايد حداكثر ظرف 24 ساعت از تاريخ معامله واريز شود. بهره گذشته اوراق تا روز دريافت وجوه به نفع فروشنده محاسبه و اخذ مي گردد. بنابراين در موقع معامله بايد توافق لازم بين كارگزاران خريدار و فروشنده در مورد زمان پرداخت وجوه و تحويل اوراق به عمل آيد تا بهره گذشته محاسبه گردد. در صورتي كه وجوه اوراق قرضه پس از 24 ساعت پرداخت نشود، كارگزار فروشنده مي تواند نسبت به ابطال معامله يا اخذ بهره اي از قرار 12 درصد در سال براي هر روزي كه وجه ديرتر پرداخته شود،اقدام نمايد. در هر صورت كارگزار خريدار نمي تواند معامله انجام شده را ابطال نمايد و در صورت مطالبه خسارت از طرف كارگزار فروشنده موظف به پرداخت آن است.
تبصره : خريدار بايد خسارتهاي تاخير قانوني ناشي از تاخير پرداخت و وصول وجه اوراق را به كارگزار خود بپردازد. تسليم اوراق به خريدار موكول به انجام تعهدات خريدار از جمله پرداخت خسارت تاخير تاديه قانوني است.
ماده15: معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت طبق مندرجات راهنماي معامله هاي اوراق قرضه و مشاركت در بورس (كه جزء لاينفك اين آيين نامه است) انجام خواهد شد.
ماده16: در صورتي كه كارگزار فروشنده، خود نيز داوطلب خريد اوراق بهاداري باشد كه عرضه مي نمايد و قيمت پيشنهادي وي مساوي قيمت پيشنهاد كارگزاران ديگر باشد حق تقدم همواره با كارگزاران ديگر است. در صورتي كه كارگزار فروشنده در نرخهاي خريد رقابت نموده و كارگزاران ديگر نيز در رقابت شركت كنند حق تقدم در قيمت هاي مساوي همواره با كارگزاران ديگر است و از بين اين كارگزاران نيز نخستين كارگزاري كه اعلام خريد در قيمت مساوي را نموده خريدار شناخته مي شود.
ماده 17: درصورتي كه كارگزاري تعدادي اوراق بهادار براي فروش عرضه نمايد وكارگزاران ديگر خريدار قسمتي از آن باشند كارگزار عرضه كننده مكلف است پس از قطعي شدن معامله اوراق را تفكيك نموده و آن قسمت از اوراق را كه نسبت به آنها تعهد خريد شده است به خريداران انتقال دهد. در صورتي كه كارگزار بخواهد اين گونه اوراق را به طور يكجا به فروش برساند بايد درموقع عرضه اين موضوع را مطرح نمايد.
ماده 18: در مواقعي كه در اعلام خريد كارگزاران يا قطعيت معامله، مورد ترديد باشد راي دبير كل سازمان يا نماينده وي در حال اختلاف قطعي است و بايد از آن پيروي كنند.
ماده19: در موارد زير معامله قطعي شناخته مي شود:
الف) در صورتي كه عرضه اوراق به قيمت مقطوع صورت گيرد، نخستين كارگزاري كه آمادگي خود را براي خريد به قيمت مزبور اعلام نمايد خريدار اوراق عرضه شده خواهند بود. اگر چند كارگزار اعلام خريد خود را همزمان اعلام نمايند اوراق عرضه شده به نسبت تقاضا به كارگزاراني كه هم زمان اعلام خريد نموده اند فروخته مي شود و اگر در تقدم يا تاخير اعلام هريك، اختلاف باشد بايد ازاظهارنظر واعلام دبيركل سازمان يانماينده وي پيروي كنند.
ب) در صورتي كه عرضه به قيمت رقابتي صورت گيرد،كارگزاري را كه عرضه كننده به عنوان خريدار به بالا ترين قيمت مخاطب قرار مي دهد خريدار اوراق شناخته مي شود. اگر مورد ابهامي در اين زمينه پيش آيد راي دبير كل سازمان يا نماينده وي بايد اجرا شود.
ج) اگر دبيركل سازمان يا نماينده وي تشخيص دهدكه كارگزاري صراحتا" با انجام معامله اي موافقت نموده است
معامله مزبور تمام شده به شمار مي رود.
ماده20: كارگزاران فروشنده وظيفه دارند اسناد مربوط به معاملات را پس از انجام آن بي درنگ تكميل و امضا كنند و براي امضا به كارگزار خريدار تسليم نمايند.
ماده21: كارگزاران بايد مادام كه معاملات در جريان است :
الف) محل معامله ها را ترك ننمايند.
ب) از تماس تلفني يا حضوري با مشتريان يا ارباب رجوع ديگر بپرهيزند.
ماده22: كارگزاران نبايد در مواقع انجام معامله با يكديگر در مورد مسائل موبوط به معامله ها مشورت وتبادل نظر كنند يا اينكه درجريان معاملات براي معامله اوراق بهادار با يكديگر قرارهايي بگذارند.كارگزاران بايد درمورد نرخ پيشنهادي ديگران معامله را به انجام رسانند.
قسمت دوم : تربيت اجراي دستور هاي مشتريان
ماده 23: كارگزاران موظفند همواره دستورهاي مشتريان خود را هر چه زودتر اجرا كنند. دستورهاي مشتريان به شرح زير طبقه بندي مي شود و هر يك از آنها بايد به موقع خود (به ترتيبي كه در زير آمده است) عمل گردد:
الف) دستور خريد هاي به قيمت باز، بايد در اولين جلسه اي كه اوراق مورد تقاضا براي فروش عرضه مي گردد به
اجرا در آيد.
ب) دستور خريد با قيمت محدود، نسبت به دستور خريد با نرخ پايين تر از حداقل محدوده مذكور حق تقدم دارد و كارگزار مجري دستور به هيچ وجه اجازه ندارد (مادام كه نرخ معامله ها در محدوده تعيين شده مي باشد) از خريد اوراق بهادار به حساب مشتري خودداري نمايد و تا آنجا كه دستور خريد اين مشتري تامين نگرديده است نبايد مهلت دهد در محدوده قيمت هاي تعيين شده، كارگزاران ديگر اقدام به خريد اوراق نمايند.
ج) درصورتي كه كارگزاري دستورهاي متفاوتي در قيمت هاي باز، محدود و معين داشته باشد موظف است به ترتيب زير دستورهاي خود را به اجرا درآورند:
در هر مورد حق تقدم تقاضاها به ترتيب تاريخ دستور هاي مشتريان تعيين مي شود.
حق تقدم تاريخ دستور مشتريان مادام كه قيمت مورد معامله در محدوده قيمت تعيين شده از طرف مشتري باشد، محفوظ خواهند ماند. در صورتي كه قيمت معامله از قيمت تعيين شده از طرف هر مشتري (كه از نظر تاريخ داراي حق تقدم مي باشد) فراتر رود، سهام به مشتريان بعدي كه در محدوده نرخ مورد معامله قرار گيرند، تعلق مي گيرد. به همين ترتيب با دستورهايي كه با نرخ باز داده شده اند عمل خواهد شد و در هر مورد حق تقدم زماني دستورها با افزايش قيمت ها از بين مي رود و دستورهاي مشتريان ديگري كه قيمت تعيين شده آنها از قيمت مورد معامله بيشتر نشود از حق تقدم اوراق استفاده مي كنند .
در مورد اوراق قرضه و مشاركت، همواره حق تقدم براي خريداران با بازده كمتر و يا قيمت بالا تر و با توجه به تاريخ دستور خريد محفوظ خواهد ماند و كارگزار موظف است اين اوراق را براي مشتري يا مشترياني كه دستور خريد خود را در پايين ترين بازده به وي داده اند خريداري نمايد.
تبصره 1: در صورتي كه دبير كل سازمان يا نماينده وي با توجه با ماده 7 مجبور به جلوگيري از افزايش بي رويه قيمت ها به ميزتان تعيين شده بشوند، قيمت هاي فوق فقط در محدوده تعيين شده قابل اجرا است.
تبصره2 : خريد هاي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران در بورس، مشمول مفاد اين بند نمي باشد و كارگزار ذي ربط موظف به اجراي دستور خريد هاي اين بانك هست.
ماده24: كارگزاران موظف هستند از فرمان هايي كه از طرف سازمان در اختيار آنها قرار داده مي شود براي دستورخريد هاي مشتريان استفاده كنند و آنها را به ترتيب شماره هايي كه براي هر يك تعين شده تكميل نمايند. تقاضاي خريد هايي كه به صورت غير كتبي به كارگزار مي دهند،بايد در همان روز بر روي فرمهاي مذكور درج شود تا نوبت خريدار محفوظ گردد. كارگزاري كه طبق دستور غير كتبي مشتري،اقدام به انجام معامله مي نمايدبه مسئوليت خود موظف به اجرا و انجام معامله است.
ماده 25: كارگزاران موظند تمام دستور فروش ها را مانند دستور خريد ها ذكر شماره و تاريخ تكميل كنند و سهام واوراق قرضه و مشاركت را پس از دريافت در اولين جلسه بورس بي درنگ براي فروش در قيمت هاي تعيين شده از طرف مشتري عرضه نمايند و تا حد امكان بكوشند كه سهام و اوراق قرضه و مشاركت مشتريان را با بالاترين قيمت ممكن به فروش رسانند.
ماده26: كارگزاران موظفند دستورهاي خريد و فروش مشتريان خود را در محدوده مقرر در دستور مشتري به تدريج يا يكجا عمل نمايند. اگر در پايان مهلت، قسمتي از دستور مشتري هنوز عمل نشده باشد، كارگزاران پس از تماس با مشتريان خود بايد يا مهلت مقرر در دستور را تمديد كنند يا دستور مشتري را نسبت به مانده عمل نشده ابطال نمايند.
تبصره: در صورت تمديد مهلت دستورهاي مشتريان پس از انقضاي مدت اوليه،مهلت جديد به عنوان دستور جديد تلقي مي گردد و در نوبت مربوط قرار خواهد گرفت، مگر اينكه مشتري پيش از پايان موعد مقرر اقدام به تمديد مدت دستور خريد نموده باشد كه در اين صورت نوبت قبلي وي (تا تكميل دستور خريد) محفوظ مي ماند.
ماده27: ميزان كارمزد دريافتي كارگزاران از هر طرف معامله، بايد به شرح زير محاسبه گردد. اعطاي هر گونه تخفيف يا دريافت كارمزد بيشتر از ميزان تعيين شده ممنوع است:
1)حداقل كارمزد معاملات 5000 ريال است.
2) حداكثر كارمزد كارگزاران در يك معامله 30 ميليون ريال است.
تبصره: در معاملات سهام، هر يك از طرفين معامله كارمزدي از قرار پنج در هزار مبلغ معامله، به كار گزاري كه معامله را از طرف آنها انجام داده پرداخت خواهد نمود. در معاملات اوراق قرضه هر يك از طرفين معامله كار مزدي از قرار 5/2 در هزار مبلغ معامله به كارگزاري كه معامله را از طرف آنها انجام داده،پرداخت خواهد نمود. در مورد اوراقي كه ممكن است از طرف بانك مركزي جهموري اسلامي ايران براي فروش در اختيار كارگزاران قرار گيرد كارمزد براساس توافقي كه بين بانك مذكور و سازمان به عمل خواهد آمد عينا اعلام خواهد شد. پرداخت كارمزد از طرف كارگزاران به واسطه هاي كه به طور رسمي به نمايندگي از طرف آنها براي خريد و فروش اوراق بهادار فعاليت مي نمايند (در صورت ارائه مدارك قابل قبول و طبق موافقتهاي كه در هر مورد قبلا با دبير خانه سازمان به عمل آمده است) بلا اشكال مي باشد. به منظور انجام پروژه هاي گسترش بورس به ميزان5/0 درصد كه 25/0 درصد خريدار و 25/0 درصد از فروشنده دريافت مي شود. مبلغ افزايش كارمزد توسط كارگزاران ذي ربط وصول و مستقيما" به حساب بانكي خاص به نام سازمان كارگزاران بورس واريز مي شود. منحصرا" طبق نظر شوراي بورس به مصرف طرحها و پروژه هاي توسعه بورس خواهد رسيد. هر گونه دخل و تصرف در موجودي حساب بانكي مذكور توسط سازمان كارگزاران بورس بدون تصويب شوراي بورس ممنوع مي باشد. تاريخ دريافت آن از معاملات اول آذر ماه 1373 مي باشد.
ماده 28: كارگزاران مكلفند مطابق دستور العمل پيوست، دفاتر خود را ثبت كنند و از فرمهايي كه سازمان چاپ مي كند و در اختيار آنها قرار مي دهد استفاده نمايند.كارگزاران مسئول حفظ فرمهايي هستند كه به آنها تخصيص مي دهند و بايد مواظب باشند در دسترس افراد متفرقه قرار نگيرد.
ماده29: كارگزاران(اشخاص حقيقي)مكلفند تمام وجوهي را كه از مشتريان خود براي انجام معامله دريافت مي دارند،در پايان هر روز در حساب جاري مخصوصي كه نزد يكي از بانك ها و تحت عنوان "حساب جاري عمليات كارگزاري "به نام خود باز مي كنند منظور نمايند و افتتاح حساب مزبور را به دبير كل بورس اطلاع دهند. در برگه مخصوصي (كه سازمان براي منظور نمودن وجه تهيه مي كند) بايد ذكر شود كه وجوه مزبور بابت فروش يا خريد چه تعداد سهام يا اوراق قرضه و يا مشاركت متعلق به فروشنده يا خريدار(با ذكر نام و مشخصات فروشنده يا خريدار) مي باشد. همچنين نسخه دوم برگه مزبور بايد به بورس اوراق بهادار تسليم گردد.
تبصره: طبق دستور العمللي كه هيات مديره سازمان تهيه و تصويب مي كند كارگزاران موظف هستند به بانك خود اعلام دارند كه در صورت غيبت ممتد، حجر يا فوت آنان، مانده حساب جاري "عمليات كارگزاري " را حسب دستور هيات مزبور به صاحبان وجوه پرداخت(مسترد) نمايند.
ماده30: ورود به تالار معاملات (به جز كارگزاران و مسئولان سازمان) ممنوع است. اشخاص ديگر فقط با اجازه كتبي سازمان، مجاز به ورود به تالار معاملات مي باشند.
ماده31: كارگزاران و نمايندگان آنها كه در امور مربوط به خريد و فروش سهام فعاليت دارند مي توانند تا ميزان 5 ميليون ريال براي خود و فرزندان صغير خود، سهام به قيمت تابلو خريداري نمايند و فروش سهام توسط افراد نامبرده در هر سال نبايد از 5 ميليون ريال تجاوز كند.
ماده32: كليه افرادي كه در دبير خانه شوراي بورس و هيات پذيرش و دبير خانه سازمان انجام وظيفه مي نمايند مي توانند تا ميزان 5 ميليون ريال براي خود و فرزندان صغير خود، سهام به قيمت تابلو خريداري نمايند و فروش سهام توسط افراد نامبرده در هر حال نبايد از 5 ميليون ريال تجاوز كند.
تبصره: هيات مديره بورس مسئوليت نظارت در موارد مندرج در مواد 31 و 32 را دارد.
ماده33: كارگزاران موظفند تمام مفاد اين آيين نامه را رعايت و اجرا نمايند. هر گونه تخلف در عدم مراعات مفاد موجب شمول و اجراي مواد مربوط به آن در قانون و اساسنامه در مورد كارگزار متخلف خواهد گرديد.
ماده34: اين آيين نامه در اجراي ماده 20 قانون تاسيس بورس اوراق بهادار تهران و در 34 ماده و10 تبصره،در تاريخ 3/12/1355به تصويب شوراي بورس رسيده است و اصلاح و تغيير در مفاد آن،به پيشنهاد هيات مديره سازمان در صلاحيت شوراي بورس مي باشد.
+ نوشته شده در چهارشنبه یازدهم خرداد ۱۳۸۴ ساعت 9:44 توسط شهره آفاق
|
