وضعيت تجارت الكترونيكي در جهان
برگرفته از http://www.itanalyze.ir
1. چكيده
تکفا- زهره رضايي، فرشيد حسيني (شرکت ثنارای) در اين مقاله تصويري خلاصه از تجارت الكترونيكي در جهان ارائه ميگردد.
2. مقدمه
در سالهاي اخير ، تغييرات عميقي در روابط اقتصادي بين افراد، شركتها و دولتها به وجود آمده است. مبادلات تجاري بين افراد با يكديگر، شركتها با يكديگر و افراد با شركتها و دولتها به سرعت از حالت سنتي خود كه عمدتاً مبتني بر مبادلة اطلاعات بر مبناي اسناد و مدارك كاغذي بوده خارج شده و به سوي انجام مبادلات از طريق بهرهگيري از سيستمهاي الكترونيكي در حركت است.
تجارت الكترونيكي به دليل سرعت، كارايي، كاهش هزينهها و بهرهبرداري از فرصتها، عرصه جديدي را در رقابت گشوده است. تا آنجا كه گفته ميشود عقب افتادن از اين سير تحول، نتيجهاي جز منزوي شدن از عرصه اقتصاد جهاني نخواهد داشت. رشد اقتصاد جهاني در سال 2000، 3.8 درصد و در سال 2001، 1.3درصد افول داشته است. همچنين نرخ رشد تجارت بينالمللي نيز به طور قابل توجهي پايين آمده است. بخصوص صادرات كشورهاي در حال توسعه كه در سال 2000 با نرخ 14 درصد رشد كرده بود، در سال 2001 تنها به ميزان 1 درصد افزايش داشته است. در مقابل اين موارد، اين حقيقت وجود دارد كه تعداد ميزبانهاي اينترنت، تعداد كاربران اينترنت در سراسر جهان و ارزش كالاها و خدماتي كه به صورت online مبادله ميشوند، به سرعت در حال رشد بوده و عملكرد كسب و كارها، دولت و ساير جنبههاي اجتماعي تحت تأثير اينترنت قرار گرفته است.
3. دسترسي جهاني به اينترنت و تجارت الكترونيكي
رشد روز افزون فناوري مخصوصاً فناوري اطلاعات در جهان باعث دسترسي افراد بيشماري به اينترنت گرديده است. براساس تحقيقات اتحادية بينالمللي ارتباطات از راه دور (ITU1)، تعداد كاربران اينترنت تا آخر سال 2001، به 500 ميليون نفر رسيده است كه اين رقم، 115 ميليون نفر بيشتر از تعداد كاربران اينترنت در اواخر سال 2000 ميباشد. يعني افزايشي به ميزان 30 درصد قابل مشاهده است. همچنين ITU پيشبيني كرده بود كه تعداد كاربران اينترنت تا آخر سال 2002 به 665 ميليون نفر خواهد رسيد كه نشاندهندة 31 درصد نرخ رشد سالانه ميباشد. به عبارت ديگر هر سال بيش از 150 ميليون نفر يا 5/2 درصد از كل جمعيت جهان به تعداد كاربران اينترنت افزوده ميشوند. تعداد كاربران اينترنت در كشورهاي در حال توسعه نيز افزايش مييابد: در جدول زير ارقام مربوط به توزيع جغرافيايي رشد كاربران اينترنت در سال 2000 و 2001 براساس تحقيقات ITU ارايه شده است.
دادههانشان ميدهد كه در كشورهاي در حال توسعه، كاربران جديد اينترنت سهم رو به رشدي داشته و اين كشورها در سال 2001 ، يك سوم از كاربران جديد اينترنت در سراسر جهان را در خود جاي دادهاند. بر اساس گزازشات ناشي از يك پروژه تحقيقاتي در اين زمينه، تا سال 2005 حدود 8/941 ميليون كاربر اينترنت در جهان وجود خواهد داشت كه تقريباً دو برابر تعداد كاربران اينترنت در آخر سال 2001 ميباشد. در بازارهاي بسيار پيشرفته، نفوذ اينترنت نزديك به حد اشباع رسيده و از اين رو افراد براي دسترسي به اينترنت در آينده نزديك برنامهريزي نميكنند و به نظر ميرسد كه تعداد كاربران اينترنت تا حدي تثبيت گرديده است. بنابراين رشد سهم كشورهاي در حال توسعه ادامه خواهد يافت.(Ecommerce, 2002)
4. تجارت الكترونيكي و روند رشد آتي آن
تجارت الكترونيك دركشورهاي در حال توسعه رشد ميكند ولي سرعت رشد آن بسيار كمتر از سرعت رشد تعداد كاربران اينترنت ميباشد با اينكه استفاده از اينترنت پيششرط توسعه تجارت الكترونيك ميباشد (ECommerce, 2002) و رشد بالاي دسترسي عمومي مردم به اينترنت موجب توسعه تجارت و كسب وكار از طريق اينترنت ميشود، (صنايعي 1381) ولي رشد تعداد كاربران اينترنت لزوماً نشانة سرعت توسعه تجارت الكترونيك نميباشد. در نظر خواهي كه در شش ماه اخير در 12 كشور جهان انجام گرفت، e-mail تنها فعاليت اينترنتي در بين بيش از 50 درصد از پاسخ دهندگان آن كشورها بود. نسبت كاربران اينترنتي فعال در زمينه تجارت الكترونيكي در كشورهاي در حال توسعه پايينتر از حد ميانگين ميباشد و اين عامل مطمئناً به دليل درآمد سرانه پايينتر و همچنين عوامل ديگري چون استفاده كم از كارت اعتباري، كمبود محصولات يا خدمات مربوطه يا تداركات و خدمات تكميلي ضعيف ميباشد.
به نظر ميرسد فاصله بين كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته در زمينه دسترسي و استفاده آنها از اينترنت كمتر از فاصلة بين اين كشورها در زمينه حجم تجارت الكترونيكي ميباشد.
اگرچه در مورد سرعت گسترش مبادلات الكترونيكي، برآوردهاي بسيار متفاوتي ارائه شده است ولي در كليه پيشبينيهاي به عمل آمده اعلام شده است كه تجارت الكترونيكي در سالهاي آينده با رشد فزايندهاي روبرو خواهد بود. در سال 1999 حجم مبادلات الكترونيكي در ايالات متحده امريكا، 700 ميليارد دلار و در ساير كشورهاي جهان 330 ميليارد دلار بوده است. پيشبيني ميشود كه حجم تجارت الكترونيكي كالاها و خدمات شركتهاي امريكايي در سال2003 به2800 ميليارد دلار بالغ گردد كه اين رقم معادل 25 درصد خريدهايي است كه در آن سال بين شركتهاي آمريكايي صورت خواهدگرفت. انجام مبادلات الكترونيكي توسط شركتها و مصرفكنندگان اروپايي در سال 2004 معادل 1،600 ميليارد دلار يا 3/6 كل معاملات در اروپا برآورد گرديده است. در حيطة تجارت بينالمللي نيز تجارت الكترونيك سهم فزايندهاي را به خود اختصاص خواهد داد. برآوردهاي موجود حاكي از آن است كه تا سال 2003 بين 10 تا 25 درصد از تجارت، به صورت الكترونيكي صورت خواهد گرفت.
كشورهاي عضو شوراي همكاري خليجفارس، از نظر حجم تجارت الكترونيكي در صدر فهرست كشورهاي عربي قرار دارند. ارزش تجارت الكترونيكي اين كشورها سالانه به 3/1 ميليارد دلار ميرسد. در كشورهاي تازه صنعتي شده نيز تجارت الكترونيك به سرعت در حال گسترش است. (گزارش توجيهي 1380)
در يكي ديگر از تحقيقات به عمل آمده توسط Economic Intelligent United، رتبهبندي كشورهاي جهان براي پذيرش و به كارگيري تجارت الكترونيكي ارائه گرديده است. در اين تحقيق عواملي از قبيل اتصال به شبكه، اوضاع كسب و كار، پذيرش تجارت الكترونيكي توسط توليدكنندگان و مصرف كنندگان، وجود قوانين و مقررات مناسب، فراهم بودن خدمات حمايتي براي تجارت الكترونيكي و زيرساختهاي اجتماعي و فرهنگي، به عنوان عمدهترين محورهاي تعيين كننده گسترش تجارت الكترونيكي در كشورها شناخته شدهاند. در اين بررسي امريكا و استراليا در ردههاي اول و دوم و سنگاپور در رده هفتم قرار گرفتند. اين درحالي است كه فرانسه علي رغم گستردگي استفاده از اينترنت، به دليل تمركز بازار داخلي در ردة پانزدهم قرار گرفته است.
5. مقايسه تجارت الكترونيك B2B با تجارت الكترونيك B2C
حجم تجارت الكترونيك B2B بر حجم تجارت الكترونيك B2C فزوني دارد ولي در كشورهاي در حال توسعه در سطح پاييني باقي مانده است. تجارت الكترونيك B2B 95 درصد كل تجارت الكترونيك جهاني را تشكيل ميدهد. منابع متفاوت در پيشبينيهاي مربوط به حجم معاملات B2B همساني ندارند، ولي در توجه به رشد زياد آن در چند سال آينده اتفاق رأي وجود دارد. نرخهاي رشد سالانهاي كه ارايه ميشود، بين 5/81 درصد و4/54 درصد تغيير ميكنند. تا زماني كه B2B دركشورهاي در حال توسعه پياده نشود، حجم تجارت الكترونيك در آن كشورها ناچيز خواهد بود. توسعه تجارت الكترونيك B2B در شركتهاي فعال كشورهاي در حال توسعه به ظرفيت آنها جهت شركت در زنجيرههاي تأمين جهاني و منطقهاي مرتبط ميباشد. توسعه B2B در سطح شركت، نياز به توانايي برآورده كردن چالشهاي سازماني و تكنولوژيكي و در سطح كشور، نياز به پيوند بهتر جنبة فيزيكي و ديجيتالي اقتصاد كشور دارد. به دليل اينكه تجارت الكترونيك B2B- به غير از بخش خدمات- به همان نسبتي كه نياز به زير ساختار ICT دارد، نياز به زيرساختار سنتي و فيزيكي از جمله بنادر، خطوط آهن و جاده، خدمات پشتيباني و معيارهاي تسهيل تجاري، كه از اصول اساسي زنجيرة تأمين ميباشند، دارد. جريانهاي سرمايهگذاري مستقيم خارجي و پيوندهاي موجود بين رويههاي محلي و جهاني از ديگر عوامل مهم رشد تجارت الكترونيك B2B در كشورهاي درحال توسعه خواهد بود.
تسهيل توسعه B2B در كشورهاي در حال توسعه به دليل رشدي كه فراهم ميكند مهم است و مهمتر از همه اينكه اهميت تجارت الكترونيك براي توسعه تنها به دليل راحتي انجام خريد نميباشد بلكه به اين دليل است كه تجارت الكترونيك به شركتها كمك ميكند كه در تمام مراحل توليد و فرآيندهاي توزيع خود دستاوردهاي كارايي به دست آورند كه اين دستاوردها باعث پيشبرد رقابتپذيري شركتها، سطوح بالاتر بهرهوري و به طور كلي ايجاد درآمدهايي براي اقتصاد ميگردد.
نمودار زير اطلاعاتي را از يك نظر خواهي جهاني كه در سال 2001 در رابطه با بازارهاي الكترونيكي انجام گرديد ارايه ميكند.
تطابق فرآيندها و تكنولوژيهاي كسب وكار با محيط جديد الكترونيكي نياز به صرف زمان و هزينه دارد. زمانيكه عاملان بازارهاي الكترونيكي مدلهاي كسب وكار خود را اصلاح كنند و همچنين شركتهاي رهبر، شركاي كوچكتر خود را به بازارهاي الكترونيكي جذب كنند، انتظار ميرود كه اين سيستمها به جذب سهم در حال رشد فروشهاي جهاني B2B ادامه بدهند (ECommerce, 2002).
مهمترين دلايل عدم خريد اينترنتي:
موسسه تحقيقاتي نلسون تيلور در تحقيقات دورهاي خود مهمترين دلايل عدم خريد اينترنتي را دسته بندي نموده است. طبق نتايج تحقيقات اين گروه، مسائل امنيتي مهمترين دليل امتناع از خريد اينترنتي محسوب ميگردد.
5. نتيجهگيري
تجارت الكترونيكي در حال رشد بوده و در آينده بسياري از شيوه هاي تجاري سنتي را به چالش فرا ميخواند. محيط در حال تغيير و غير ايستا حكم ميكند كه ما نيز بايد راهبردهاي اثربخشي را در راستاي بستر سازي براي توسعه اين پديده در كشورمان توسعه دهيم. تجارت الكترونيك ميتواند سكوي پرتاب بسياري از صنايع و كسب وكارهاي ما باشد البته اگر ما توان تطبيق آن را با برنامه هاي تجاري كسب و كارمان داشته باشيم.
6. منابع و مآخذ
1- صنايعي علي(1381)، "تجارت الكترونيك در هزاره سوم"، انتشارات جهاد دانشگاهي واحد اصفهان.
2- گزارش شوراي عالي انفورماتيك (1380)، "گزارش توجيهي و سياست تجارت الكترونيكي جمهوري اسلامي ايران: مصوب كميسيون تخصصي اطلاعرساني".
3- UNITED NATIONS CONFERENCE ON TRADE AND DEVELOPMENT (2002), "E-COMMERCE AND DEVELOPMENT", UNCTAD.
4- Taylor Nelson Sofres & TNS Interactive, Global results 2002.
5-"E-Commerce and Development report 2002", E-Insurance, UNCTAD, 2002
6-"Electronic Commerce", Marilyn Greenstein , Miklos Vasarhelyi , 2002
1 International Telecommunication Union
