شهرآشوب

غده پروستات كه تنها در مردان وجود دارد، غده اى است مخروطى شكل، به ابعاد ۴*۳ سانتى متر كه در اطراف گردن مثانه و پيشابراه (مجرايى كه از ميان آن ادرار از مثانه به خارج از بدن ترشح مى شود.) قرار گرفته و عمل اصلى و اوليه آن شركت در توليد مايع منى است. ترشحات اين غده، نقش اساسى در فعال سازى اسپرم ها دارد.

سه حالت اصلى وجود دارند كه مى توانند پروستات را درگير كنند. اين سه حالت عبارتند از:
۱- التهاب پروستات كه معمولاً به علت عفونت باكتريايى و تغييرات هورمونى در مردان ميانسال و سالمند ايجاد مى شود. البته اين التهاب مى تواند در تمام سنين نيز رخ دهد. برخى از علائم التهاب پروستات عبارتند از: تكرار ادرار به همراه احساس سوزش در ادرار، احساس پرى مثانه و وجود خون يا چرك در ادرار
۲- بزرگ شدن خوش خيم پروستات يا BPH) ) اين حالت در بيش از ۵۰ درصد از مردان سنين بالاى ۵۰ سال و در ۷۵ درصد از مردان سنين بالاى ۷۰ سال ديده مى شود. البته افزايش حجم و بزرگ شدن تدريجى اين غده مى تواند از سن ۴۰ سالگى نيز شروع شود. علت اصلى بروز BPH در مردان، تغييرات هورمونى است. پس از ۵۰ سالگى سطح هورمون تستوسترون و فرم آزاد آن در مردان كاهش مى يابد. در حالى كه سطح هورمون هايى نظير پرولاكتين و استراديول كه يك فرم از استروژن است، افزايش مى يابند. اين امر موجب افزايش مقدار دى هايدرو تستوسترون (DHT) در پروستات مى شود. DHT يكى از هورمون هاى موثر جنسى در مردان است كه از هورمون تستوسترون مشتق مى شود و مسئول افزايش توليد سلول هاى پروستات و در نتيجه افزايش حجم اين غده است. در نتيجه افزايش حجم غده پروستات، پيشابراه مسدود شده و بنابراين تخليه كامل مثانه با مشكل مواجه مى شود. علاوه بر اين به كليه ها نيز فشار وارد مى شود. علائم BPH مشابه علائم ذكر شده در مورد التهاب پروستات هستند
۳- سرطان پروستات: به طور اصلى سرطان پروستات، سرطانى مرتبط با سن است. علت اين امر آن است كه اين سرطان هر يك نفر از پنج نفر مرد سنين بالاى ۶۰ سال را مبتلا مى كند. اما جاى خوشحالى است زيرا اين سرطان پيشرفت كندى دارد.
علائم سرطان پروستات مشابه علائم گفته شده در التهاب آن است. لذا پزشك معالج به منظور تشخيص سرطان بايد به اقدامات تشخيصى از جمله آزمون آنتى ژن اختصاصى پروستات (PSA) دست بزند.
PSA يك آزمون خونى است كه به منظور مشخص كردن سطح ماده اى كه آن را آنتى ژن اختصاصى پروستات مى نامند، انجام مى شود. انجام آزمون فوق براى تمام مردان سنين بالاى ۵۰ سال توصيه مى شود زيرا انجام همزمان اين آزمون مى تواند احتمال وجود سرطان را در بيش از ۷۵ درصد موارد و پيش از آنكه سرطان گسترش يابد، مشخص كند.

دو توصيه غذايى مهم در كاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات وجود دارد. اولين توصيه اجتناب از مصرف تركيبات كارسينوژن (يا سرطان زا) است.
كارسينوژن ها تركيبات سرطان زايى هستند كه به منزله جرقه اى براى شروع تكثير غيرطبيعى سلول ها و ايجاد سرطان به شمار مى روند. بيشترين كارسينوژن ها در چربى گوشت سرخ شده و چربى هاى حيوانى وجود دارند. بنابراين از مصرف آنها اجتناب كنيد و يا مقدار دريافت آنها را به حداقل كاهش دهيد. از ديگر چربى هايى كه مى توانند خطر ابتلا به سرطان را افزايش دهند، چربى هاى موجود در خامه، كره و بستنى هستند. مركز سرطان Sloan-Kettering توصيه مى كند كه دريافت روزانه ۴۰ گرم سويا و همچنين مصرف مقادير مناسب از مواد غذايى حاوى ويتامين هاى E,D,A و عنصر سلنيوم مى تواند خطر ابتلا به اين سرطان را كاهش دهد.
ديگر توصيه مهم به منظور پيشگيرى از سرطان پروستات، مصرف گوجه فرنگى و سس آن است. تاكنون مشاهدات زيادى مبنى بر تاثير ليكوپن كه يكى از اجزاى سس گوجه فرنگى و از پيش سازهاى ويتامين A است در جلوگيرى از سرطان پروستات مشاهده شده است. گزارشات و بررسى هاى علمى نشان مى دهند كه ليكوپن قادر است آنتى ژن مخصوص پروستات (PSA) را كه معيارى در جهت تشخيص سرطان است، كاهش دهد. علاوه بر اين تحقيقات بالينى حاكى از آنند كه دريافت متعادل و مناسب از ليكوپن به همراه ويتامين هاى C,E، عنصر سلنيوم و ديگر آنتى اكسيدان ها مى تواند از بروز سرطان پروستات جلوگيرى نمايد. در رابطه با تاثير ليكوپن بر سطح PSA مطالعه اى بر روى ۳۲ مرد آفريقايى ساكن آمريكا كه سرطان پروستات در آنها تشخيص داده شده بود و بايد تحت جراحى قرار مى گرفتند، انجام شد. طى اين بررسى به بيماران براى مدت ۳ هفته مقادير كافى از سس گوجه فرنگى كه تامين كننده روزانه ۳۰ گرم ليكوپن است داده شد. پس از گذشت اين مدت غلظت PSA سرم اين بيماران ۵/۱۷ درصد و استرس اكسيداتيو در آنان به ميزان ۳/۲۱ درصد كاهش يافت. علاوه بر اين تخريب DNA سلول هاى سرطانى پس از ۳ هفته مصرف ليكوپن ميزان ۴۰ درصد كاهش را نشان داد. از نظر محققين نتايج اين مطالعه بسيار شگفت انگيزند زيرا دريچه تازه اى را براى كمك به مبتلايان سرطان پروستات مى گشايند. طبق نظر يكى از محققين شايد ليكوپن بتواند مهاركننده واقعى رشد سلول هاى سرطانى باشد.
علاوه بر اين دريافت مقادير بالاى ليكوپن مى تواند حتى خطر ابتلا به انواع ديگر سرطان ها را نيز كاهش دهد. علت اين امر اثر آنتى اكسيدانى ليكوپن است. بنابراين سعى كنيد روزانه از مقادير بالاى گوجه فرنگى و فرآورده هاى آن مثل رب و سس گوجه فرنگى به همراه مقدار كمى چربى در برنامه غذايى تان استفاده كنيد تا مقدار جذب ليكوپن آن افزايش يابد.
• توصيه هاى غذايى در التهاب و بزرگى خوش خيم پروستات
زمانى كه احتمال وجود سرطان پروستات در شما به واسطه انجام تست هاى مربوطه، توسط پزشك معالجتان رد مى شود، احتمال درمان شما با تغذيه بسيار بالا خواهد بود. با اين وجود يادآورى اين نكته مهم است كه پيش از هر اقدامى تحت يك چك آپ كامل قرار بگيريد و سپس نسبت به اصلاح رژيم غذايى خود اقدام نمائيد.
۱- مطالعات نشان مى دهند كه روى در كاهش اندازه پروستاتى كه افزايش حجم پيدا كرده و همچنين كاهش علائم بزرگى خوش خيم پروستات (BPH) در بسيارى از موارد موثر است. علاوه بر اين عوامل مختلف ديگرى نيز در ارتباط با BPH وجود دارند كه مصرف عنصر روى را توصيه مى كنند، اما مشكلى كه در ارتباط با اين عنصر در مردان مبتلا به BPH وجود دارد، آن است كه به دليل افزايش هورمون استروژن در اين بيماران ممكن است جذب  روى حتى در صورتى كه اين عنصر به مقدار كافى از مواد غذايى دريافت شود، كاهش يابد. بنابراين كمبود روى در اين بيماران شايع است، لذا توصيه مى شود كه ابتدا از مواد غذايى غنى از روى مثل تخمه كدو استفاده كنيد و سپس چون اين احتمال وجود دارد كه حتى در صورت مصرف مقادير كافى از اين عنصر باز كمبود آن وجود داشته يا ايجاد شود، از يك مكمل غذايى حاوى اين عنصر با كيفيت بالا طبق نظر پزشك تان استفاده كنيد.
تحقيقات نشان مى دهند كه عنصر روى ممكن است بتواند به درمان BPH كمك نمايد زيرا اين عنصر در تبديل اسيدهاى چرب ضرورى به پروستاگلاندين هاى ضدالتهابى موثر است. پروستاگلاندين ها، تركيبات شيميايى هستند كه مشابه هورمون ها عمل مى كنند.
از ديگر منابع غذايى غنى از روى مى توان به غذاهاى دريايى، گوشت، حبوبات و غلات كامل اشاره كرد. اما توصيه اكيد مى شود كه مقدار مصرف گوشت را در رژيم غذايى خود به حداقل كاهش دهيد، زيرا گوشت، غنى از چربى هاى ايجادكننده التهاب است كه مى تواند ريسك ابتلا به BPH يا سرطان را افزايش دهد. كاهش مصرف گوشت از يك نظر ديگر نيز حائز اهميت است و آن در صورتى است كه كلسترول خون شما بالا باشد، زيرا افزايش كلسترول خون نيز مى تواند در بروز مشكلات پروستات نقش داشته باشد.
بنابراين سعى كنيد مصرف ماهى را جايگزين مصرف گوشت كنيد و حداقل هفته اى ۳ بار از انواع ماهى هاى آزاد، قزل آلا و شاه ماهى در رژيم غذايى خود استفاده كنيد. لازم به ذكر است كه ماهى يكى از منابع غنى عنصر سلنيوم نيز هست كه نقش محافظت كننده اى در جلوگيرى از سرطان پروستات دارد.
۲- گوجه فرنگى و آبليمو را به علت محتواى بالاى ليكوپن موجود در آنها مصرف كنيد.
۳- سعى كنيد روزانه از ۵/۱ تا ۲ ليتر آب خالص استفاده كنيد. اين كار موجب مى شود تا هم باكترى ها و سموم از دستگاه ادرارى خارج شوند و هم ادرار كردن با سهولت بيشترى انجام شود. البته ممكن است با شروع اين كار علائم در شما حادتر شوند اما به محض آن كه مثانه با اين وضعيت جديد سازگارى پيدا كند، علائم بهبود خواهند يافت.
۴- توصيه اكيد مى شود كه از مصرف الكل بپرهيزيد، زيرا الكل از يك طرف مى تواند موجب كاهش روى دريافتى و افزايش دفع آن شود و از طرف ديگر سطح ويتامين B6 در بدن را كاهش دهد كه خود عامل ديگرى در جهت كاهش ذخاير روى بدن است.
۵- از مصرف اين مواد غذايى بپرهيزيد: تنباكو، مواد غذايى تصفيه شده، غذاهاى چاشنى دار و ادويه  زده شده، آب حاوى فلورايد و كلر زده شده، نوشابه هاى غيرالكلى كولا، چاى سياه و قهوه به دليل كافئين زياد موجود در آنها، شكر، مواد غذايى طبيعى كه حاوى سموم شيميايى و آفت كش هستند زيرا مى توانند جذب روى را كاهش دهند و حتى ممكن است ترشح هورمون DHT را نيز افزايش دهند.
در آخر توصيه مى شود كه افراد مبتلا به مشكلات پروستات از يك رژيم غذايى سالم حاوى ميوه ها، سبزيجات، غلات و حبوبات كامل، چربى و گوشت كمتر، ماهى بيشتر و منابع غنى از روى استفاده نمايند. در كنار پيروى از يك رژيم غذايى سالم، انجام مرتب تمرينات ورزشى را نيز فراموش نكنيد. پياده روى يكى از بهترين ورزش هاست كه انجام روزانه آن توصيه مى شود. يادآورى اين نكته مهم است كه پيش از هر اقدامى مشورت با پزشك و متخصص تغذيه را فراموش نكنيد.
*كارشناس تغذيه و رژيم درمانى